Δήμος Αρταίων

Δημογραφικά στοιχεία

Ο Δήμος Αρταίων έχει πληθυσμό 43.166 κατοίκους (ΕΛΛ.ΣΤΑΤ.ΥΠΗΡ.Απογραφή του 2011) και αποτελεί το πολυπληθέστερο δήμο της Περιφερειακή Ενότητας Άρτας. Αποτελείται από τις Δημοτικές Ενότητες ( Δ.Ε.) Άρτας, Αμβρακικού, Βλαχερνών, Ξηροβουνίου και Φιλοθέης. Έδρα του Δήμου είναι η πόλη της Άρτας.


Παρουσίαση του Δήμου

Το δήμο διασχίζει ο ποταμός Άραχθος, ενώ η πόλη με το κάμπο της Άρτας συνδέεται με τη κεντρική γέφυρα , που έχει αντικαταστήσει το περίφημο πέτρινο γεφύρι της Άρτα, ξακουστό από το δημοτικό ποίημα του Πρωτομάστορα (σαρανταπέντε μάστοροι και εξήντα μαθητάδες….. ολημερίς το χτίζανε το βράδυ γκρεμιζόταν….).
Στο Δήμο εντυπωσιάζει επίσης, η βυζαντινή εκκλησία της Παναγιάς της Παρηγορήτισσας, της Αγίας Θεοδώρας, πολιούχου της πόλης, η Παναγιά της Βλαχέρνας κ.ά…
Στο βορειοδυτικό άκρο της πόλης της Άρτας δεσπόζει το κάστρο, το οποίο προφύλαξε στους μεσαιωνικούς χρόνους τους κατοίκους της αρχαίας Αμβρακίας, πόλη στα θεμέλια της οποίας έχει χτιστεί η Άρτα, από κάθε είδους εχθρούς.
Στα νότια του Δήμου, στη Δημοτική Ενότητα Αμβρακικού, κυριαρχεί ο Αμβρακικός κόλπος με τη λιμνοθάλασσα της Κορωνησίας πλούσια σε χλωρίδα και πανίδα.
Οι Αρτινοί είμαστε περήφανοι και για τη πολλάκις πρωταθλήτρια ομάδα χαντμπολ γυναικών Αναγέννηση Άρτας, ενώ στο δήμο δραστηριοποιούνται και διάφοροι αθλητικοί και πολιτιστικοί σύλλογοι!
Τα προϊόντα του δήμου είναι κυρίως εσπεριδοειδή, πορτοκάλια και μανταρίνια, αλλά και κάστανα και φουντούκια κ.α.


Βυζαντινά μνημεία

 

  • H Παναγία η Παρηγορίτισσα

Αποτελεί αριστούργημα βυζαντινής αρχιτεκτονικής, που χαρακτηρίζεται από σχεδιαστικές καινοτομίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του ναού, με αποκορύφωμα τον τρόπο στήριξης του κεντρικού τρούλου που δίνει την αίσθηση στον επισκέπτη ότι αιωρείται. Κτίστηκε το 1285-89 από το Νικηφόρο Α΄ Κομνηνό Δούκα και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Κατακουζηνή. Από την μεγάλη σταυροπηγιακή μονή σώζονται σήμερα ο ναός, η Τράπεζα και 16 κελιά.
Το εσωτερικό του ναού έχει υποστεί φθορές από το πέρασμα του χρόνου αλλά και των διάφορων κατακτητών με αποτέλεσμα ο πλούσιος εσωτερικός του διάκοσμος από ψηφιδωτά να έχει αλλοιωθεί. Ωστόσο, ο ναός εξακολουθεί να εντυπωσιάζει με το επιβλητικό του μέγεθος και τη καινοτομία του σχεδιασμού του.
Άξια αναφοράς είναι η προσπάθεια της άτυπης επιτροπής που συγκροτήθηκε υπό την υποστήριξη και επίβλεψη του Δήμου Αρταίων , προκείμενου να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες ώστε να ενταχθεί η Εκκλησία της Παρηγορίτισσας στο κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO.

  • Η Αγία Θεοδώρα

Ο ναός της Αγίας Θεοδώρας βρίσκεται στο κέντρο της πόλης της Άρτας, με την Αγία να αποτελεί τη πολιούχο της πόλης.
Κτίστηκε το 13ο αιώνα από τη βασίλισσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου Θεοδώρα και ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Η Θεοδώρα έμεινε γνωστή για το φιλανθρωπικό της έργο και τη ευσεβή ζωή της. Ο ναός λειτούργησε σαν γυναικείο μοναστήρι , στο οποίο μόνασε και η ίδια η Θεοδώρα, μετά το θάνατο του συζύγου της.
Μάλιστα, η βασίλισσα ενταφιάστηκε στο μοναστήρι και ο ναός τιμάται πλέον προς την τιμή της, στις 11 Μαρτίου. Αποκορύφωμα της εορτής της πολιούχου αποτελεί η μεγαλοπρεπής λιτανεία της εικόνας της στους δρόμους της πόλης με τη συμμετοχή σχολείων της πόλης, πολιτιστικών συλλόγων και τοπικών φορέων.
Σήμερα, αριστερά της εισόδου του ναού , βρίσκεται ο τάφος της Αγίας Θεοδώρας όπου μπορεί ο επισκέπτης να δει τα λείψανα της Αγίας και να ασπαστεί την εικόνα της.

  • Άγιος Βασίλειος

Πρόκειται για ναό του 13ου αιώνα, ο οποίος βρίσκεται σε πεζοδρομημένη πάροδο της οδού Βασιλέως Πύρρου, στο κέντρο της πόλης της Άρτας.
Παρουσιάζει πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο ενώ είναι εξολοκλήρου πλινθόκτιστος. Στον περίβολο του ναού λειτούργησε από το 1662 έως το 1821 Ανώτερη Ελληνική Σχολή με την ονομασία Σχολή Μανωλάκη, από τον ιδρυτή της Φίλιππο Μανωλάκη, πλούσιο έμπορο της εποχής.
Παρά το πέρασμα των αιώνων, το εξωτερικό του ναού διατηρείται σήμερα σε εξαιρετική κατάσταση, αποτελώντας ένα κομψοτέχνημα της Βυζαντινής Άρτας.


Αρχαιολογικά / Ιστορικά μνημεία

 

  • Ναός Απόλλωνα Πυθίου Σωτήρος

Το 1964 ανασκαφές σε μια περιοχή, κοντά στη σημερινή πλατεία Κιλκίς, στο κέντρο της πόλης της Άρτας, αποκάλυψαν ερείπια, αυτού που αργότερα διαπιστώθηκε πως ήταν ο Ναός του Απόλλωνα Πύθιου Σωτήρος,
Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα Πύθιο Σωτήρα και αποτελούσε το σημαντικότερο ιερό της πόλης. Ο ναός ήταν μεγαλοπρεπής, δωρικού ρυθμού και χρονολογείται περί το 500 π.Χ.
Ανασκαφές στο περιβάλλοντα χώρου του ναού έχουν φέρει στο φως μία στήλη με κείμενο συνθήκης καθορισμού των ορίων μεταξύ των πόλεων Αμβρακίας και Χαράδρου, γεγονός που υποδεικνύει πως στο ναό πρέπει να διαφυλάσσονταν τα δημόσια έγγραφα της πόλης. Δυστυχώς, το πέρασμα του χρόνου και το γεγονός πώς ο χώρος του ναού χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν και σαν λατομείο έχει επιτρέψει, σήμερα, να μπορούμε να θαυμάζουμε μόνο τη κρηπίδα και την ευθυντηρία του ναού

  •  Μικρό Θέατρο Αμβρακίας

Το θέατρο της Αμβρακίας που ανακαλύφθηκε κοντά στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, αποτελεί ίσως το μικρότερο από τα αρχαία ελληνικά θέατρα, που έχουν αποκαλυφθεί. Βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση από το Ναό του Απόλλωνα Πυθίου Σωτήρος και χρονολογείται περί τα τέλη του 4ου αιώνα –αρχές του 3ου αιώνα.
Οι εργασίες στο χώρο του θεάτρου δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμα, παρόλα αυτά, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το κτίσμα με τη μορφή που σώζεται σήμερα.

  • Νοτιοδυτικό Νεκροταφείο Αμβρακίας

Ανασκαφές επί της οδού Κομμένου, στη περιοχή Τρίγωνο Άρτας έχουν αποκαλύψει νεκροταφείο, το οποίο βρισκόταν στη νοτιοδυτική πλευρά της αρχαίας Αμβρακίας Το νεκροταφείο διέσχιζε μεγάλη λεωφόρος, εκατέρωθεν της οποίας βρίσκονταν ταφικοί περίβολοι, με το σημαντικότερο εξ’ αυτών να φέρει επιγραφή που μαρτυρά πως αποτελούσε δημόσιο κενοτάφιο.

  • Αρχαιολογικός χώρος Όρραον

Mεταξύ των κοινοτήτων Αμμοτόπου Άρτας και Γυμνοτόπου Πρέβεζας βρίσκεται περιτειχισμένος οικισμός, ο οποίος ταυτίζεται με την αρχαία ηπειρωτική ακρόπολη Όρραον. Πρόκειται για οικισμό του 4ου αι. π.Χ. που ιδρύθηκε από το ηπειρωτικό φύλο των Μολοσσών.
Ο οικισμός αυτός αποτελούσε φρούριο , το οποίο προστάτευε τη πόλη από τις επιθέσεις των Ρωμαίων και άλλων φυλών, μέχρι το 168 π.Χ. οπότε και καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ρωμαϊκές λεγεώνες. Ο οικισμός εγκαταλείφτηκε τελείως από τους κατοίκους του , το 31 π.Χ.
Ο Αρχαιολογικός χώρος Όρραον αποτελεί από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής. Για τη καλύτερη εξυπηρέτηση του επισκέπτη και την απόλαυση της ξενάγησης ο περιβάλλον χώρος έχει καθαριστεί, έχουν δημιουργηθεί διαδρομές, έχουν τοποθετηθεί επεξηγηματικές πινακίδες κ.ά.

  • Τζαμί Φαϊκ Πασά

Στη περιοχή Γραμμενίτσα, σε απόσταση λίγων χλμ από τη πόλη της Άρτας βρίσκεται το Τζαμί του Φαϊκ Πασά. Το οθωμανικό αυτό μνημείο, κτίστηκε το 15 αι. από τον ίδιο το Πασά και αποτελεί από τα καλύτερα διατηρημένα τέμενος της περιοχής. Σήμερα λειτουργεί ως ναός αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη.
Το τέμενος έχει διακοσμηθεί με υλικά από άλλα μνημεία της πόλης, όπως η Εκκλησία της Παρηγορίτισσας, δημόσια κτίρια της Αρχαίας Αμβρακίας κ.ά.
Στο περίβολο χώρο του έχουν βρεθεί τάφοι. Πιθανολογείται ότι εκεί θάφτηκε και ο ίδιος ο Φαϊκ Πασάς. Επίσης, στη περιοχή λειτουργούσε ορφανοτροφείο, ιμαρέτ, που έχει προσδώσει και το όνομα στη περιοχή.
Το μνημείο μπορείτε να το επισκεφτείτε εύκολα χρησιμοποιώντας τα μέσα τοπικής συγκοινωνίας, που εκτελούν τακτά δρομολόγια προς τη περιοχή. είτε νοικιάζοντας αυτοκίνητο ή και ποδήλατο.

  • Το Γεφύρι της Άρτας

Το Γεφύρι της Άρτας συνδέει τη πόλη της Άρτας με το κάμπο του δήμου. Πρόκειται για λιθόκτιστη γέφυρα, του 17ου αιώνα μ.Χ.. γνωστή σε όλη την Ελλάδα από το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι για τη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα.

Περιγραφή του γεφυριού της Άρτας

Το γεφύρι αποτελείται από τέσσερις ημικυκλικές καμάρες, εντελώς ασύμμετρες μεταξύ τους με το σημερινό μήκος του να φτάνει τα 145 m, και το πλάτος του στα 3,75 m. Το γεφύρι είναι εξ’ ολοκλήρου πέτρινο , με μεγάλους οικοδομικούς λίθους.
Στην μία άκρη του γεφυριού, από τη πλευρά της πόλης της Άρτας, βρίσκεται πέτρινη πλατεία, στο κέντρο της οποίας δεσπόζει επιβλητικός ένας πλάτανος, ο λεγόμενος πλάτανος του Αλή Πασά. Λέγεται, ότι τη περίοδο της τουρκοκρατίας, στο ίσκιο του πλατάνου αυτού καθόταν ο Αλή Πασάς Τεπελενλής και απολάμβανε τη θέα από τα άτομα που είχε κρεμάσει στα κλαδιά του.
Για τους Ηπειρώτες αλλά και τους περισσότερους Έλληνες, το γεφύρι είναι συνδεδεμένο με το μύθο του Πρωτομάστορα, ο οποίος θυσίασε τη γυναίκα του προκειμένου να επιτύχει τη θεμελίωσή του.

Συμφωνά με το δημοτικό τραγούδι « 45 μάστοροι και 60 μαθητάδες…» χτίζανε το γεφύρι κάθε ημέρα αλλά το βράδυ γκρεμιζόταν .Ώσπου ένα πουλί, το οποίο αποκρίθηκε με ανθρώπινη λαλιά εκμυστηρεύτηκε στο πρωτομάστορα ότι προκειμένου να στεριώσει το γεφύρι πρέπει να ρίξει στα θεμέλια τη γυναίκα του.

Τελικά, ο πρωτομάστορας αναλογιζόμενος και τις ευθύνες του απέναντι στους άλλους μαστόρους και τους Αρτινούς, αποφασίζει να θυσιάσει τη γυναίκα του. Το δημοτικό τραγούδι τελειώνει με τη κατάρα της γυναικάς του πρωτομάστορα για τους διερχόμενους του γεφυριού, την οποία τελικά αλλάζει και τη μετατρέπει σε ευχή, αναλογιζόμενη ότι έχει παιδιά, τα οποία μπορεί να το διασχίσουν.

Πίσω όμως από το θρύλο, ιστορικές έρευνες διατύπωσαν μια άλλη ερμηνεία. Τη περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι κατακτητές θέλησαν να περάσουν στην αντίπερα όχθη μεγάλη στρατιωτική δύναμη γι’ αυτό απαίτησαν να κατασκευαστεί γεφύρι. Οι Αρτινοί αρχικά προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στο εγχείρημα αποσκοπώντας σε κάποιο αντάλλαγμα, όταν όμως έμαθαν το πραγματικό λόγο κατασκευής του γεφυριού , πήγαιναν κάθε βράδυ και γκρέμιζαν ότι έχτιζαν κάθε ημέρα. Οι Τούρκοι διοικητές, θορυβούμενοι από τη μεγάλη καθυστέρηση , διέταξαν τη θανάτωση του πρωτομάστορα και της γυναικά του.Τότε, οι υπόλοιποι συμμετέχοντες στο έργο, φοβούμενοι πως θα έχουν την ίδια τύχη, ολοκλήρωσαν την κατασκευή του γεφυριού, συνοδεύοντας τη από κατάρες. Το 1821, όμως, με την εξέγερση του έθνους, οι κατάρες αυτές μετατράπηκαν σε ευχές.

  • Το Κάστρο

Το Κάστρο της Άρτας αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής στην πόλη και ένα από τα γνωστότερα αξιοθέατα της περιοχής. Χτίστηκε τον 13ο αιώνα από το Μιχαήλ Β’ Κομνηνό για να ενισχυθεί η αμυντική ικανότητα της πόλης της Άρτας, που αποτελούσε την πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου.

Το βορειοανατολικό τμήμα του κάστρου είναι χτισμένο πάνω στα τείχη της αρχαίας Αμβρακίας, τα οποία έχουν μεγαλώσει σε ύψος και έχουν ενισχυθεί με οχυρούς πύργους, σύμφωνα με τα μεσαιωνικά πρότυπα. Ο λόφος στον οποίο είναι κτισμένο το κάστρο θεωρούταν στρατηγική θέση και από τους αρχαίους Αμβρακιώτες, και υπάρχουν απομεινάρια από το αρχαίο τείχος της Αμβρακίας στη βορειοανατολική πλευρά του κάστρου.

Το κάστρο αποτέλεσε διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της πόλης της Άρτας και ολόκληρου του δεσποτάτου της Ηπείρου. Το σημερινό μνημείο κτίστηκε σε τρεις περιόδους. Πάνω στα απομεινάρια του αρχαίου τείχους κτίστηκε κατά το 13ο αιώνα το νεότερο κάστρο, το οποίο 100 χρόνια περίπου αργότερα επισκευάστηκε και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας πήρε την τελική του μορφή, με τις βελτιώσεις και τις προσθήκες που έγιναν. Το 1875 κτίστηκε ο πύργος του ρολογιού μπροστά από το κάστρο, ο οποίος φαντάζει ως φυσική προέκταση του τείχους.

Στη νοτιοδυτική πλευρά του κάστρου, αριστερά της κεντρικής πύλης, υπάρχει ένα εσωτερικό οχυρό. Αυτό αποτελούσε το έσχατο καταφύγιο σε περιπτώσεις πολιορκίας, καθώς εμπεριείχε πολύπλοκο σύστημα εισόδου, κρύπτες και θολωτές κλειστές αίθουσες. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ονομαζόταν «Ουτς Καλέ», ενώ οι σημερινοί κάτοικοι της Άρτας το αποκαλούν «Καστράκι» και αποτελεί χώρο διοργάνωσης διαφόρων θεατρικών παραστάσεων και μουσικοχορευτικών εκδηλώσεων κατά τους θερινούς μήνες.

  • Τείχος Αμβρακίας

Η ανάπτυξη της αρχαίας πόλης της Αμβρακίας οδήγησε τους κατοίκους της στην κατασκευή τείχους, ώστε να είναι κατάλληλα οχυρωμένη. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, άρχισε να κατασκευάζεται κατά τον 6ο πΧ αιώνα και ολοκληρώθηκε κατά τον 4ο πΧ αιώνα.

Κατά καιρούς έχουν αποκαλυφθεί διάφορα κομμάτια του τείχους, κατά τη διάρκεια ανασκαφών της αρχαίας Αμβρακίας, τα οποία είναι διάσπαρτα σε διάφορα σημεία της πόλης της Άρτας. Συγκεκριμένα, τμήματα του τείχους είναι σήμερα ορατά κοντά στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου, στην εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων, ση μονή της φανερωμένης και στη βορειοανατολική πλευρά του Κάστρου της Πόλης.

Τα τελευταία αποτελούν και τα πιο εντυπωσιακά απομεινάρια του τείχους, με τους γκρίζους ογκόλιθους να ξεχωρίζουν καθώς σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν το 1,5 μέτρο σε ύψος ο καθένας.


Εκδηλώσεις στο Δήμο Αρταίων

 

  • Άπειρος Γη – Εορτασμοί για την απελευθέρωση της Άρτας

Στο πλαίσιο του εορτασμού για την απελευθέρωση της Άρτας, πραγματοποιούνται εκδηλώσεις με την ονομασία » Άπειρος Γη». Οι εκδηλώσεις λαμβάνουν χώρα το μήνα Ιούνιο  και κορυφώνονται το τελευταίο δεκαήμερο αυτού, με πολιτιστικές εκδηλώσεις, μουσικές και θεατρικές παραστάσεις.

  • Εορτασμός της Πολιούχου της Άρτας

Στις 11 Μαρτίου γιορτάζει η πολιούχος της πόλης, Αγία Θεοδώρα. Στο πλαίσιο της θρησκευτικής εορτής γίνεται λιτανεία της εικόνας και των λειψάνων της Αγίας, συνοδεία πολιτιστικών συλλόγων, της δημοτικής μπάντας, σχολείων της πόλης και άλλων τοπικών φορέων.

  • Εμποροπανήγυρη

Στα τέλη του Σεπτέμβρη, στο εκθεσιακό κέντρο της Άρτας, κοντά στο κάστρο της πόλης και την Ιερά Μητρόπολη, διοργανώνεται μεγάλη εμποροπανήγυρη με τη συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων και άλλων μικροπωλητών. Στις λεγόμενες «παράγκες» μπορείτε να βρείτε οτιδήποτε, από βαμβακερά και παπλώματα έως  ασημένια κοσμήματα και βιβλία. Την έναρξη του παζαριού («μουχούστ», όπως συνηθίζουν να το λένε οι ντόπιοι), εγκαινιάζει ο δήμαρχος της πόλης, με τη συνοδεία μπάντας και πυροτεχνημάτων, τα οποία χρωματίζουν τον αρτινό ουρανό  και δημιουργούν μία ατμόσφαιρα μαγική.

Σε χώρο παραπλήσιο του παζαριού, την ίδια χρονική περίοδο, πραγματοποιείται και έκθεση με τη συμμετοχή πολλών επιχειρήσεων από όλη την Ελλάδα.

  • Το γυναικείο Καρναβάλι

Κατά τη περίοδο του καρναβαλιού, τη Τετάρτη πριν τη τελευταία Κυριακή των Αποκρεών, οι γυναίκες της περιοχής διοργανώνουν το περίφημο γυναικείο καρναβάλι της πόλης, που αποτελεί θεσμό εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Μία μεγάλη παρέλαση πραγματοποιείται στη κεντρική οδό Σκουφά της πόλης, όπου ευφάνταστα κοστούμια και άρματα παρελαύνουν μπροστά από πλήθος κόσμου.

  • Γιορτή Κάστανου και Τσίπουρου

Τη Κυριακή 13 Οκτωβρίου στη περιοχή Ροδαυγή, Άρτας, λαμβάνει χώρα η μεγάλη γιορτή του τσίπουρου και του κάστανου.
Η γιορτή διοργανώνεται από τους τοπικούς Πολιτιστικούς συλλόγους με τη συμβολή του Δήμου Αρταίων αλλά και όλων των κατοίκων της περιοχής και αποτελεί σημαντικό γεγονός που συγκεντρώνει μεγάλο πλήθος επισκεπτών.
Κατά τη διάρκεια της γιορτής, ο επισκέπτης μπορεί να γευτεί τοπικές λιχουδιές της περιοχής, να γνωρίσει τα προϊόντα, τα ήθη και έθιμα του τόπου και φυσικά να δοκιμάσει το τσίπουρο (οινοπνευματώδες ποτό της περιοχής, με έντονη γεύση, το αντίστοιχο από το ρακί των Κρητικών). Οι μουσικές από τα παραδοσιακά συγκροτήματα αντηχούν καθ’ όλη τη διάρκεια των εκδηλώσεων έως τη δύση του ηλίου ενώ η θέα από το χώρο των εκδηλώσεων, της κοιλάδας του ποταμού Αράχθου, σε καθηλώνει.