Θρησκευτικά Μνημεία Δήμου Αρταίων

  • H Παναγία η Παρηγορίτισσα

Αποτελεί αριστούργημα βυζαντινής αρχιτεκτονικής, που χαρακτηρίζεται από σχεδιαστικές καινοτομίες τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του ναού, με αποκορύφωμα τον τρόπο στήριξης του κεντρικού τρούλου που δίνει την αίσθηση στον επισκέπτη ότι αιωρείται. Κτίστηκε το 1285-89 από το Νικηφόρο Α΄ Κομνηνό Δούκα και τη γυναίκα του Άννα Παλαιολογίνα Κατακουζηνή. Από την μεγάλη σταυροπηγιακή μονή σώζονται σήμερα ο ναός, η Τράπεζα και 16 κελιά.Το εσωτερικό του ναού έχει υποστεί φθορές από το πέρασμα του χρόνου αλλά και των διάφορων κατακτητών με αποτέλεσμα ο πλούσιος εσωτερικός του διάκοσμος από ψηφιδωτά να έχει αλλοιωθεί. Ωστόσο, ο ναός εξακολουθεί να εντυπωσιάζει με το επιβλητικό του μέγεθος και τη καινοτομία του σχεδιασμού του.

Άξια αναφοράς είναι η προσπάθεια της άτυπης επιτροπής που συγκροτήθηκε υπό την υποστήριξη και επίβλεψη του Δήμου Αρταίων , προκείμενου να γίνουν οι απαραίτητες ενέργειες ώστε να ενταχθεί η Εκκλησία της Παρηγορίτισσας στο κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής και Φυσικής Κληρονομιάς της UNESCO.

  • Η Αγία Θεοδώρα

Ο ναός της Αγίας Θεοδώρας βρίσκεται στο κέντρο της πόλης της Άρτας, με την Αγία να αποτελεί τη πολιούχο της πόλης. Κτίστηκε το 13ο αιώνα από τη βασίλισσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου Θεοδώρα και ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Γεώργιο. Η Θεοδώρα έμεινε γνωστή για το φιλανθρωπικό της έργο και τη ευσεβή ζωή της. Ο ναός λειτούργησε σαν γυναικείο μοναστήρι , στο οποίο μόνασε και η ίδια η Θεοδώρα, μετά το θάνατο του συζύγου της.

Μάλιστα, η βασίλισσα ενταφιάστηκε στο μοναστήρι και ο ναός τιμάται πλέον προς την τιμή της, στις 11 Μαρτίου. Αποκορύφωμα της εορτής της πολιούχου αποτελεί η μεγαλοπρεπής λιτανεία της εικόνας της στους δρόμους της πόλης με τη συμμετοχή σχολείων της πόλης, πολιτιστικών συλλόγων και τοπικών φορέων. Σήμερα, αριστερά της εισόδου του ναού , βρίσκεται ο τάφος της Αγίας Θεοδώρας όπου μπορεί ο επισκέπτης να δει τα λείψανα της Αγίας και να ασπαστεί την εικόνα της.

  • Άγιος Βασίλειος

Πρόκειται για ναό του 13ου αιώνα, ο οποίος βρίσκεται σε πεζοδρομημένη πάροδο της οδού Βασιλέως Πύρρου, στο κέντρο της πόλης της Άρτας. Παρουσιάζει πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο ενώ είναι εξολοκλήρου πλινθόκτιστος. Στον περίβολο του ναού λειτούργησε από το 1662 έως το 1821 Ανώτερη Ελληνική Σχολή με την ονομασία Σχολή Μανωλάκη, από τον ιδρυτή της, Φίλιππο Μανωλάκη, πλούσιο έμπορο της εποχής. Παρά το πέρασμα των αιώνων, το εξωτερικό του ναού διατηρείται σήμερα σε εξαιρετική κατάσταση, αποτελώντας ένα κομψοτέχνημα της Βυζαντινής Άρτας.

  • Μονή Κάτω Παναγιάς

Το μοναστήρι της Κάτω Παναγιάς βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου της Περάνθης, στο δρόμο πριν το χωριό Γλυκόριζο και αποτελεί ενεργό γυναικείο μοναστήρι. Ιδρύθηκε το 1250 από το Δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Β’ Δούκα και η ονομασία αυτή δόθηκε ώστε να διακρίνεται σε σχέση με το μεγάλο ναό της Άρτας, την Παναγιά την Παρηγορήτισσα και τιμάται στη Γέννηση της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Από το αρχικό κτιριακό συγκρότημα σήμερα σώζεται το καθολικό, που αποτελεί σταυρεπίστεγο ναό ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής, καθώς ξεχωρίζουν ο περίτεχνος κεραμικός διάκοσμος και οι αγιογραφίες του., ενώ τα κελιά και τα άλλα βοηθητικά κτίρια είναι μεταγενέστερα.

Ως το 1953 ήταν ανδρικό μοναστήρι και τότε έγινε γυναικείο, χάρις σε πρωτοβουλία του τότε Μητροπολίτη Άρτας και μετέπειτα Μητροπολίτη Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Σεραφείμ. Άξιο αναφορά της δράσης των γυναικών μοναχών αποτελεί ο ναός του Αγίου Νεομάρτυρα Ζαχαρία του εξ Άρτης, ο οποίος χτίστηκε σε χώρο έξω από τον περίβολο της μονής και στον οποίο φυλάσσεται η πρωτότυπη εικόνα του Αγίου, που μαρτύρησε στην Πάτρα καθώς και ο εσωτερικός μπαξές με λεμονιές και πορτοκαλιές και οι ανθόκηποι.

  • Παναγιά η Βλαχέρνα

Ο Ναός της Παναγιάς Βλαχέρνας αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του ομώνυμου χωριού απέναντι από την πόλη της Άρτας και η ονομασία του προέρχεται από τη ξακουστή Παναγιά των Βλαχερνών της Κωνσταντινούπολης. Ιδρύθηκε στα τέλη του 11ου αιώνα ως τρίκλητη θολωτή βασιλική και στα μέσα περίπου του 13ου αιώνα μετασκευάστηκε σε τρουλαίο από το Μιχαήλ Β’ Δούκα Κομνηνό.

Εξωτερικά και εσωτερικά ο ναός έχει υποστεί αρκετές φθορές στο πέρασμα των αιώνων, ωστόσο ακόμα και σήμερα κεντρίζουν το ενδιαφέρον του επισκέπτη το τέμπλο του, το οποίο ωστόσο είναι ξύλινο καθώς αντικατέστησε το μαρμάρινο, που καταστράφηκε επί Τουρκοκρατίας, ο ήπιος φωτισμός του, που προέρχεται από τα κυρίως παράθυρα του τρούλου και οι δύο ορθογώνιοι τάφοι στη δυτική πλευρά του, στο βόρειο και νότιο τοίχο, οι οποίοι ανήκουν σε μέλη της οικογένειας των Κομνηνοδουκάδων, κατά την εποχή του δεσποτάτου της Ηπείρου. Σήμερα  λειτουργεί ως ενοριακός του χωριού και τιμάται στις 2 Ιουλίου (κατάθεση της Τίμιας Εσθήτας της Παρθένου).

  • Παναγιά Κορωνησίας

Ο Ναός της Παναγιάς της Κορωνησίας βρίσκεται στο ομώνυμο χωριό και είναι αφιερωμένος στη Γέννηση της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Είναι ένας από τους παλαιότερους ναούς της Βυζαντινής Άρτας, καθώς αναφέρεται από το 1193, και αποτελούσε καθολικό της μονής που βρισκόταν εκεί. Η μονή έπαψε να υπάρχει περίπου στα τέλη του 18ου αιώνα και σήμερα ο ναός λειτουργεί ως ενοριακός για το χωριό της Κορωνησίας. Το κωδωνοστάσιο του ναού, το οποίο είναι σε χρήση ακόμα και σήμερα, αποτελεί μεταγενέστερη προσθήκη (περίπου στις αρχές του 18ου αιώνα) και έχει έντονα στοιχεία μπαρόκ.

  • Παναγιά Ροδιάς

Ο ναός της Παναγιάς Ροδιάς βρίσκεται κοντά στο χωριό Βίγλα Άρτας, στις όχθες της ομώνυμης λιμνοθάλασσας του Αμβρακικού κόλπου. Χτίστηκε το 1860 στα ερείπια παλαιότερου ναού, ο οποίος κατεδαφίστηκε το 1860 και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου (15 Αυγούστου). Η επωνυμία προέρχεται από την εικόνα της Παναγίας, που υπήρχε στον προηγούμενο βυζαντινό Ναό και είχε την προσωνυμία «Ρόδον το Αμάραντον». Στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν τοιχογραφίες που σώζονται σε καλή κατάσταση.

  • Το σπήλαιο του Αγίου Βλάσιου

Σε απόσταση περίπου ένα χιλιόμετρο από το ναό υπάρχει το σπήλαιο του Αγίου Βλασίου (αλλιώς σπηλιά Αη – Βλάση). Το σπήλαιο αυτό για πολλά χρόνια χρησιμοποιήθηκε ως ασκητήριο, όπως υποδηλώνουν και τα ίχνη τοιχογραφιών στα τοιχώματά του. Η ονομασία του προέρχεται από την παράδοση που θέλει στο χώρο αυτό να μόνασε ο άγιος Βλάσιος, επίσκοπος Σεβαστείας. Η πρόσβαση στο σπήλαιο είναι εύκολη, αφού στον παράκτιο δρόμο Βίγλα – Στρογγυλή ξεκινάει λιθόστρωτο μονοπάτι το οποίο, έπειτα από 200 μέτρα ανηφορικής διαδρομής, καταλήγει στη λιθόχτιστη περίβολο του σπηλαίου προσφέροντας πανέμορφη θέα προς τον Αμβρακικό κόλπο.