Θρησκευτικά Μνημεία

 

  • Η Χρυσσοσπηλιώτισσα ( Γούριανα )

Το μοναστήρι της Παναγιάς της Χρυσοσπηλιώτισσας είναι χτισμένο σε υψόμετρο 750 μέτρων στη θέση Τζούμα στα Τζουμέρκα, κοντά στο χωριό Γουριανά, που βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από τα χωριά των Αγνάντων και του Κάτω Γραικικού, είναι μετόχι της μονής Θεοτοκιού και τιμάται στη μνήμη της Γέννησης της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου).

Το όνομα του μοναστηριού προέρχεται από την αχειροποίητη εικόνα της Παναγίας, που σύμφωνα με την παράδοση βρέθηκε σε γειτονική σπηλιά. Δυστυχώς σήμερα η εικόνα αυτή δεν σώζεται.

Το καθολικό του μοναστηριού χτίστηκε το 1613 και πήρε τη σημερινή του μορφή το 1663, όταν ανακαινίσθηκε εκ βάθρων παλαιότερος ναός που υπήρχε εκεί. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του ναού και οι τοιχογραφίες χρονολογούνται από το 1801, όμως οι τελευταίες δεν διατηρούνται σε τόσο καλή κατάσταση.

Λόγω της μορφολογίας της περιοχής, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας καλόγεροι έκαναν κρυφό σχολειό στις σπηλιές γύρω από το ναό, ενώ αποτέλεσε και καταφύγιο για τους οπλαρχηγούς κατά τον απελευθερωτικό αγώνα κατά των Τούρκων.

  • Κόκκινη Εκκλησιά (Βουργαρέλι)

Η «Κόκκινη» Εκκλησιά βρίσκεται στον οικισμό Παλαιοχώρι, 3 χιλιόμετρα από το Βουργαρέλι, στην εθνική οδό Άρτας – Τρικάλων. Ο ναός κτίστηκε το 1281 από τον Ιωάννη Τσιμισκή, πρωτοστράτορα της Βυζαντινής Αυλής, και τον αδερφό του Θεόδωρο, όταν δεσπότης της Άρτας ήταν ο Νικηφόρος Α’, σύμφωνα και με τη κτητορική επιγραφή που υπάρχει στο εσωτερικό του ναού και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της εποχής του δεσποτάτου της Ηπείρου. Η ονομασία προέρχεται από το ερυθρό χρώμα των πλίνθων, από τις οποίες αποτελείται η τοιχοποιία του ναού και είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου).

Η εκκλησία είναι χτισμένη στον τύπο του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού χωρίς τρούλο και όσον αφορά το εξωτερικό της, το ενδιαφέρον κεντρίζει πέρα από τους κόκκινους πλίνθους τα μεγάλα τοξωτά παράθυρα στις πλευρές της. Αντίστοιχα στο εσωτερικό της το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις τοιχογραφίες, οι οποίες χρονολογούνται από το 1295. Αυτές διατηρούνται αποσπασματικά και με φθορές και εικονίζονατι όχι μόνο άγιοι αλλά και λαϊκοί (Θεόδωρος Τσιμισκής και η σύζυγός του Μαρία, Ιωάννης Τσιμισκής και η σύζυγός του Άννα), με δαπάνες των οποίων έγιναν οι τοιχογραφίες.

  • Μονή Αγίου Γεωργίου (Βουργαρέλι)

Το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου βρίσκεται κοντά στο Βουργαρέλι, σε δασώδη περιοχή. Σύμφωνα με επιγραφή χτίστηκε το 1690 και ο ναός με τα κελιά (που είναι νεότερα) σώζονται σε άριστη κατάσταση. Η εκκλησία είναι μονόκλιτη σταυρεπίστεγη βασιλική με μεγάλο οκταγωνικό τρούλο, η οποία στηρίζεται εξωτερικά με ογκώδη επικλινή αντερείσματα.

Όσον αφορά το εσωτερικό του Ναού, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις τοιχογραφίες του καθολικού, που χρονολογούνται από το 1714, στο ξυλόγλυπτο τέμπλο και στις φορητές εικόνες, από το 18ο αιώνα και στην ασημένια λειψανοθήκη από το 1859.

Η Μονή Αγίου Γεωργίου έχει παράλληλα και μεγάλη ιστορική σημασία και μάλιστα χαρακτηρίζεται ως «η Αγία Λαύρα της Ηπείρου», καθώς ο Ηγούμενος Χριστόφορος ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης κατά των Τούρκων το 1821 μπροστά σε οπλαρχηγούς της περιοχής (Καραϊσκάκης, Γώγος Μπακόλας, Κουτελίδας, Ίσκος, Κουτσονίκας).

  • Ναός Αγίου Νικολάου (Μελισσουργοί)

Ο Ναός του Αγίου Νικολάου αποτελεί ενοριακό ναό. Είναι τρίκλιτη θολωτή βασιλική εκκλησία χωρίς τρούλο και κτίστηκε το 1778, ωστόσο ανακαινίστηκε δύο φορές έκτοτε. Η πρώτη φορά ήταν το 1846 λόγω των καταστροφών (πυρπολισμός) από τους Τούρκους και η δεύτερη φορά ήταν το 1967, έπειτα από το σεισμό που συνέβη στην περιοχή.

Στο εσωτερικό του ναού ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι τοιχογραφίες, που χρονολογούνται από το 1846, σύμφωνα με επιγραφή, και οι οποίες διατηρούνται σε καλή κατάσταση, το ξυλόγλυπτο τέμπλο, που χρονολογείται στις αρχές του 19ου αιώνα και οι φορητές εικόνες, δύο από τις οποίες εικάζεται ότι τις έφεραν μαζί τους Μελισσουργιώτες μαχητές που επέζησαν κατά την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου.

  • Μονή Γεννήσεως Θεοτόκου (Θεοδώριανα)

Η Μονή Γεννήσεως της Θεοτόκου στα Θεοδώριανα κτίστηκε το 1793. Η εκκλησία είναι ξυλόστεγη βασιλική και στο εσωτερικό της δεν υπάρχουν τοιχογραφίες. Ωστόσο το ενδιαφέρον κεντρίζεται από το ξυλόγλυπτο τέμπλο από σκαλιστό ξύλο καρυδιάς.

Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας λειτούργησε σαν αλληλοδιδακτκό σχολείο (είδος κρυφού σχολειού), όπου δίδαξε ο λόγιος μοναχός Άνθιμος Αργυρόπουλος, ενώ χρησιμοποιήθηκε και ως κρησφύγετο των αγωνιστών της Επανάστασης του 1821. Αντίστοιχα κατά την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής μετατράπηκε σε κρησφύγετο πατριωτών, αλλά και σε πρόχειρο χειρουργείο και νοσοκομείο.

  • Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης (Καταρράκτης)

Στο χωριό Καταρράκτης, βρίσκεται η μονή της Αγίας Αικατερίνης, και ο εορτασμός της τελείται στις 25 Νοεμβρίου. Χτίστηκε το 1730 ωστόσο ανακατασκευάστηκε εκ θεμελίων το 1827. Ο ναός της μονής είναι τρίκλητη θολωτή βασιλική χωρίς τρούλο με ενσωματωμένο καμπαναριό.

Η ιερά μονή της Αγίας Αικατερίνης έχει κηρυχθεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο και ξεχωρίζουν στο εσωτερικό του ναού το ξυλόγλυπτο τέμπλο και η μεγάλη εικόνα της Αγίας Αικατερίνης με επίχρυσο ανάγλυφο επικάλυμμα.