Ιστορικά / Αρχαιολογικά Μνημεία Δήμου Αρταίων

  • Ναός Απόλλωνα Πυθίου Σωτήρος

Το 1964 ανασκαφές σε μια περιοχή, κοντά στη σημερινή πλατεία Κιλκίς, στο κέντρο της πόλης της Άρτας, αποκάλυψαν ερείπια, αυτού που αργότερα διαπιστώθηκε πως ήταν ο Ναός του Απόλλωνα Πύθιου Σωτήρος,
Ο ναός ήταν αφιερωμένος στον Απόλλωνα Πύθιο Σωτήρα και αποτελούσε το σημαντικότερο ιερό της πόλης. Ο ναός ήταν μεγαλοπρεπής, δωρικού ρυθμού και χρονολογείται περί το 500 π.Χ.
Ανασκαφές στο περιβάλλοντα χώρου του ναού έχουν φέρει στο φως μία στήλη με κείμενο συνθήκης καθορισμού των ορίων μεταξύ των πόλεων Αμβρακίας και Χαράδρου, γεγονός που υποδεικνύει πως στο ναό πρέπει να διαφυλάσσονταν τα δημόσια έγγραφα της πόλης. Δυστυχώς, το πέρασμα του χρόνου και το γεγονός πώς ο χώρος του ναού χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν και σαν λατομείο έχει επιτρέψει, σήμερα, να μπορούμε να θαυμάζουμε μόνο τη κρηπίδα και την ευθυντηρία του ναού

  •  Μικρό Θέατρο Αμβρακίας

Το θέατρο της Αμβρακίας που ανακαλύφθηκε κοντά στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου, αποτελεί ίσως το μικρότερο από τα αρχαία ελληνικά θέατρα, που έχουν αποκαλυφθεί. Βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση από το Ναό του Απόλλωνα Πυθίου Σωτήρος και χρονολογείται περί τα τέλη του 4ου αιώνα –αρχές του 3ου αιώνα.
Οι εργασίες στο χώρο του θεάτρου δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμα, παρόλα αυτά, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το κτίσμα με τη μορφή που σώζεται σήμερα.

  • Νοτιοδυτικό Νεκροταφείο Αμβρακίας

Ανασκαφές επί της οδού Κομμένου, στη περιοχή Τρίγωνο Άρτας έχουν αποκαλύψει νεκροταφείο, το οποίο βρισκόταν στη νοτιοδυτική πλευρά της αρχαίας Αμβρακίας Το νεκροταφείο διέσχιζε μεγάλη λεωφόρος, εκατέρωθεν της οποίας βρίσκονταν ταφικοί περίβολοι, με το σημαντικότερο εξ’ αυτών να φέρει επιγραφή που μαρτυρά πως αποτελούσε δημόσιο κενοτάφιο.

  • Αρχαιολογικός χώρος Όρραον

Mεταξύ των κοινοτήτων Αμμοτόπου Άρτας και Γυμνοτόπου Πρέβεζας βρίσκεται περιτειχισμένος οικισμός, ο οποίος ταυτίζεται με την αρχαία ηπειρωτική ακρόπολη Όρραον. Πρόκειται για οικισμό του 4ου αι. π.Χ. που ιδρύθηκε από το ηπειρωτικό φύλο των Μολοσσών.
Ο οικισμός αυτός αποτελούσε φρούριο , το οποίο προστάτευε τη πόλη από τις επιθέσεις των Ρωμαίων και άλλων φυλών, μέχρι το 168 π.Χ. οπότε και καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ρωμαϊκές λεγεώνες. Ο οικισμός εγκαταλείφτηκε τελείως από τους κατοίκους του , το 31 π.Χ.
Ο Αρχαιολογικός χώρος Όρραον αποτελεί από τα σημαντικότερα μνημεία της περιοχής. Για τη καλύτερη εξυπηρέτηση του επισκέπτη και την απόλαυση της ξενάγησης ο περιβάλλον χώρος έχει καθαριστεί, έχουν δημιουργηθεί διαδρομές, έχουν τοποθετηθεί επεξηγηματικές πινακίδες κ.ά.

  • Τζαμί Φαϊκ Πασά

Στη περιοχή Γραμμενίτσα, σε απόσταση λίγων χλμ από τη πόλη της Άρτας βρίσκεται το Τζαμί του Φαϊκ Πασά. Το οθωμανικό αυτό μνημείο, κτίστηκε το 15 αι. από τον ίδιο το Πασά και αποτελεί από τα καλύτερα διατηρημένα τέμενος της περιοχής. Σήμερα λειτουργεί ως ναός αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη.
Το τέμενος έχει διακοσμηθεί με υλικά από άλλα μνημεία της πόλης, όπως η Εκκλησία της Παρηγορίτισσας, δημόσια κτίρια της Αρχαίας Αμβρακίας κ.ά.
Στο περίβολο χώρο του έχουν βρεθεί τάφοι. Πιθανολογείται ότι εκεί θάφτηκε και ο ίδιος ο Φαϊκ Πασάς. Επίσης, στη περιοχή λειτουργούσε ορφανοτροφείο, ιμαρέτ, που έχει προσδώσει και το όνομα στη περιοχή.
Το μνημείο μπορείτε να το επισκεφτείτε εύκολα χρησιμοποιώντας τα μέσα τοπικής συγκοινωνίας, που εκτελούν τακτά δρομολόγια προς τη περιοχή. είτε νοικιάζοντας αυτοκίνητο ή και ποδήλατο.

  • Το Γεφύρι της Άρτας

Το Γεφύρι της Άρτας συνδέει τη πόλη της Άρτας με το κάμπο του δήμου. Πρόκειται για λιθόκτιστη γέφυρα, του 17ου αιώνα μ.Χ.. γνωστή σε όλη την Ελλάδα από το ομώνυμο δημοτικό τραγούδι για τη θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα.

Περιγραφή του γεφυριού της Άρτας

Το γεφύρι αποτελείται από τέσσερις ημικυκλικές καμάρες, εντελώς ασύμμετρες μεταξύ τους με το σημερινό μήκος του να φτάνει τα 145 m, και το πλάτος του στα 3,75 m. Το γεφύρι είναι εξ’ ολοκλήρου πέτρινο , με μεγάλους οικοδομικούς λίθους.
Στην μία άκρη του γεφυριού, από τη πλευρά της πόλης της Άρτας, βρίσκεται πέτρινη πλατεία, στο κέντρο της οποίας δεσπόζει επιβλητικός ένας πλάτανος, ο λεγόμενος πλάτανος του Αλή Πασά. Λέγεται, ότι τη περίοδο της τουρκοκρατίας, στο ίσκιο του πλατάνου αυτού καθόταν ο Αλή Πασάς Τεπελενλής και απολάμβανε τη θέα από τα άτομα που είχε κρεμάσει στα κλαδιά του.
Για τους Ηπειρώτες αλλά και τους περισσότερους Έλληνες, το γεφύρι είναι συνδεδεμένο με το μύθο του Πρωτομάστορα, ο οποίος θυσίασε τη γυναίκα του προκειμένου να επιτύχει τη θεμελίωσή του.

Συμφωνά με το δημοτικό τραγούδι « 45 μάστοροι και 60 μαθητάδες…» χτίζανε το γεφύρι κάθε ημέρα αλλά το βράδυ γκρεμιζόταν .Ώσπου ένα πουλί, το οποίο αποκρίθηκε με ανθρώπινη λαλιά εκμυστηρεύτηκε στο πρωτομάστορα ότι προκειμένου να στεριώσει το γεφύρι πρέπει να ρίξει στα θεμέλια τη γυναίκα του.

Τελικά, ο πρωτομάστορας αναλογιζόμενος και τις ευθύνες του απέναντι στους άλλους μαστόρους και τους Αρτινούς, αποφασίζει να θυσιάσει τη γυναίκα του. Το δημοτικό τραγούδι τελειώνει με τη κατάρα της γυναικάς του πρωτομάστορα για τους διερχόμενους του γεφυριού, την οποία τελικά αλλάζει και τη μετατρέπει σε ευχή, αναλογιζόμενη ότι έχει παιδιά, τα οποία μπορεί να το διασχίσουν.

Πίσω όμως από το θρύλο, ιστορικές έρευνες διατύπωσαν μια άλλη ερμηνεία. Τη περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι κατακτητές θέλησαν να περάσουν στην αντίπερα όχθη μεγάλη στρατιωτική δύναμη γι’ αυτό απαίτησαν να κατασκευαστεί γεφύρι. Οι Αρτινοί αρχικά προσφέρθηκαν να βοηθήσουν στο εγχείρημα αποσκοπώντας σε κάποιο αντάλλαγμα, όταν όμως έμαθαν το πραγματικό λόγο κατασκευής του γεφυριού , πήγαιναν κάθε βράδυ και γκρέμιζαν ότι έχτιζαν κάθε ημέρα. Οι Τούρκοι διοικητές, θορυβούμενοι από τη μεγάλη καθυστέρηση , διέταξαν τη θανάτωση του πρωτομάστορα και της γυναικά του.Τότε, οι υπόλοιποι συμμετέχοντες στο έργο, φοβούμενοι πως θα έχουν την ίδια τύχη, ολοκλήρωσαν την κατασκευή του γεφυριού, συνοδεύοντας τη από κατάρες. Το 1821, όμως, με την εξέγερση του έθνους, οι κατάρες αυτές μετατράπηκαν σε ευχές.

  • Το Κάστρο

Το Κάστρο της Άρτας αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα της βυζαντινής αρχιτεκτονικής στην πόλη και ένα από τα γνωστότερα αξιοθέατα της περιοχής. Χτίστηκε τον 13ο αιώνα από το Μιχαήλ Β’ Κομνηνό για να ενισχυθεί η αμυντική ικανότητα της πόλης της Άρτας, που αποτελούσε την πρωτεύουσα του Δεσποτάτου της Ηπείρου.

Το βορειοανατολικό τμήμα του κάστρου είναι χτισμένο πάνω στα τείχη της αρχαίας Αμβρακίας, τα οποία έχουν μεγαλώσει σε ύψος και έχουν ενισχυθεί με οχυρούς πύργους, σύμφωνα με τα μεσαιωνικά πρότυπα. Ο λόφος στον οποίο είναι κτισμένο το κάστρο θεωρούνταν στρατηγική θέση και από τους αρχαίους Αμβρακιώτες, και υπάρχουν απομεινάρια από το αρχαίο τείχος της Αμβρακίας στη βορειοανατολική πλευρά του κάστρου.

Το κάστρο αποτέλεσε διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο της πόλης της Άρτας και ολόκληρου του δεσποτάτου της Ηπείρου. Το σημερινό μνημείο κτίστηκε σε τρεις περιόδους. Πάνω στα απομεινάρια του αρχαίου τείχους κτίστηκε κατά το 13ο αιώνα το νεότερο κάστρο, το οποίο 100 χρόνια περίπου αργότερα επισκευάστηκε και στην περίοδο της Τουρκοκρατίας πήρε την τελική του μορφή, με τις βελτιώσεις και τις προσθήκες που έγιναν. Το 1875 κτίστηκε ο πύργος του ρολογιού μπροστά από το κάστρο, ο οποίος φαντάζει ως φυσική προέκταση του τείχους.

Στη νοτιοδυτική πλευρά του κάστρου, αριστερά της κεντρικής πύλης, υπάρχει ένα εσωτερικό οχυρό. Αυτό αποτελούσε το έσχατο καταφύγιο σε περιπτώσεις πολιορκίας, καθώς εμπεριείχε πολύπλοκο σύστημα εισόδου, κρύπτες και θολωτές κλειστές αίθουσες. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας ονομαζόταν «Ουτς Καλέ», ενώ οι σημερινοί κάτοικοι της Άρτας το αποκαλούν «Καστράκι» και αποτελεί χώρο διοργάνωσης διαφόρων θεατρικών παραστάσεων και μουσικοχορευτικών εκδηλώσεων κατά τους θερινούς μήνες.

  • Τείχος Αμβρακίας

Η ανάπτυξη της αρχαίας πόλης της Αμβρακίας οδήγησε τους κατοίκους της στην κατασκευή τείχους, ώστε να είναι κατάλληλα οχυρωμένη. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, άρχισε να κατασκευάζεται κατά τον 6ο πΧ αιώνα και ολοκληρώθηκε κατά τον 4ο πΧ αιώνα.

Κατά καιρούς έχουν αποκαλυφθεί διάφορα κομμάτια του τείχους, κατά τη διάρκεια ανασκαφών της αρχαίας Αμβρακίας, τα οποία είναι διάσπαρτα σε διάφορα σημεία της πόλης της Άρτας. Συγκεκριμένα, τμήματα του τείχους είναι σήμερα ορατά κοντά στην εκκλησία του Αγίου Μάρκου, στην εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων, στη μονή της φανερωμένης και στη βορειοανατολική πλευρά του Κάστρου της Πόλης.

Τα τελευταία αποτελούν και τα πιο εντυπωσιακά απομεινάρια του τείχους, με τους γκρίζους ογκόλιθους να ξεχωρίζουν καθώς σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν το 1,5 μέτρο σε ύψος ο καθένας.